Schrijvende vrouwen

Margaret Atwood – The handmaid’s tale – detail cover

Ik kom deze roman de laatste tijd overal tegen, vanwege de populaire serie waarschijnlijk: The handmaid’s tale, de feministische dystopie van Margaret Atwood, die zich afspeelt in de patriarchale dictatuur Gilead. Een paar weken geleden las ik het boek, en tegelijk volg ik op Canvas die gruwelijk goede serie, met Elisabeth Moss, die op de roman is gebaseerd. Een van de ergste praktijken in Gilead (voorheen V.S.) is dat het vrouwen verboden is te lezen. Laat staan te schrijven.

Dus mijn feministische hart bloedde al een beetje.

Toen las ik in diezelfde week ook nog dit artikel over het promotieonderzoek van Corina Koolen over vrouwen in de literatuur: Reading Beyond the Female. The relationship between perception of author gender and literary quality. En wat blijkt? Nog steeds worden romans van vrouwen lager gewaardeerd dan die van mannen. We lezen door een genderbril, aldus Koolen.

Dit doet me denken aan een vergelijkbaar fenomeen in de wetenschap. In 2009 promoveerde Marieke van den Brink op een onderzoek naar genderpraktijken in de benoeming van hoogleraren: Behind the scenes of science. Gender practices in the recruitment and selection of professors in the Netherlands.

Van den Brink liet zien dat er bij benoemingen geen eenduidige criteria waren voor begrippen als kwaliteit en excellentie; die werden in veel gevallen ‘automatisch’ mannelijk ingevuld. Ook stromen mannelijke kandidaten vaker door via het meester-gezel systeem. En bestaat er een grote kans dat vrouwelijk talent onvoldoende herkend en opgepikt wordt.

Doe je ogen dicht en denk aan een schrijver. Of aan een hoogleraar (of kunstenaar of CEO). Hoe ziet die persoon eruit? Negen van de tien keer: als een man. 

We leven niet in Gilead maar Gilead leeft in ons. Dat impliciete seksisme is precies wat het feminisme van nu lastig maakt: je wordt als vrouw niet meer ontslagen als je gaat trouwen, en je mag op eigen titel een huis kopen, maar in het menselijk brein (m/v) ben je nog steeds geen volledig persoon. 

Hoe erg ben ik zelf? Ik lees veel mannen en heb eerlijk gezegd een zwak voor knorrige, reactionaire, soms ronduit misogyne schrijvers: Philip Roth, Michel Houellebecq, Gerard Reve e.v.a. Als ze goed schrijven, vergeef ik ze veel.

Een blik op mijn Goodreads-leeslijst leert dat van mijn tien laatst gelezen boeken er zes geschreven zijn door een vrouw. Netjes.

Maar niet iedereen doet het zo netjes: uit het onderzoek van Koolen blijkt ook dat mannen nauwelijks romans van vrouwen lezen. Dat kan natuurlijk niet meer! Dus speciaal voor de mannen drie suggesties: 

1. Elena Ferrante – oh, wacht, die is ontmaskerd als man, wat op zich ook een interessant fenomeen is. Ik begon aanvankelijk met tegenzin aan Ferrante’s De geniale vriendin, omdat ik geen zin had in een typisch, ‘zoet’ vrouwenboek over een meisjesvriendschap (over vooroordelen gesproken…). Had ik even ongelijk! De Napolitaanse romans, beginnend met De geniale vriendin, zijn weliswaar een beetje soapy maar ook rauw en politiek en bepaald niet schattig.

2. Zadie Smith – zowel haar essays als haar romans zijn ontzettend goed. Subtiel, diepzinnig en stijlvol. Ik schreef al eens eerder over NW, waarin ze in verschillende delen en stijlen het verhaal van Noord-West Londen vertelt. Smith vangt in klinkende zinnen de stem van een stad.

3. En natuurlijk Margaret Atwood. The handmaid’s tale, over vrouwen die alleen nog mogen functioneren als lopende baarmoeders (of schoonmakers, of echtgenotes) en niets meer dan dat. De vrouw gereduceerd tot een genderspecifieke rol. Atwood heeft gelijk als ze zegt dat ze geen science fiction schrijft; The handmaid’s tale tart je voorstellingsvermogen maar is toch een hedendaagse roman.